Bối cảnh
Một dân tộc đã hình thành và có tiếng nói hàng ngàn năm lịch sử, nhưng khó khăn vươn lên bởi chữ viết.
Giữa Bồ Đào Nha và Việt Nam đã trao đổi ngoại giao chính thức từ ngày 1/7/1975, tuy nhiên hợp tác kinh tế và văn hoá giữa hai nước vẫn còn rất khiêm tốn, mặc dù đã có sự kết nghĩa giữa Thành phố Hồ Chí Minh và Porto (tháng 7/2023).
Nhưng dường như có một sợi dây gắn kết vô hình sâu sắc nào đó giữa hai quốc gia mà chưa được nhìn thấy và gọi tên chính xác. Đó phải chăng là hành trình lịch sử 400 năm bắt đầu từ giáo sĩ Francisco de Pina, người giáo sĩ Bồ Đào Nha đã đến Việt Nam vào năm 1617 và lặng lẽ để lại một di sản giúp Việt Nam trở mình, khai sáng và viết lại bộ gien văn hoá của một dân tộc — đó là chữ viết quốc ngữ bằng mẫu tự La Tinh.
Trước đây và qua nhiều thế kỷ, mọi người cho rằng giáo sĩ người Pháp Alexandre de Rhodes là người đã sáng tạo ra chữ Quốc ngữ. Sự nhầm lẫn đáng tiếc này đến từ các tài liệu, sách vở trong thời kỳ Việt Nam bị đặt dưới sự đô hộ của người Pháp. Nhưng may mắn thay, ngày nay, với những phương tiện hiện đại, các học giả Việt Nam, Bồ Đào Nha và Pháp đã nghiên cứu lại các sử liệu của thế kỷ thứ XVII, hiện lưu trữ trong các văn khố và thư viện của Toà thánh Vatican, Dòng Tên La Mã, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Pháp — và đã tìm được những bằng chứng cụ thể để đánh giá lại lịch sử xác thực. Các học giả cho rằng giáo sĩ người Bồ Đào Nha, Francisco de Pina, mới đích thực là một trong những người đầu tiên sáng tạo ra chữ Quốc ngữ La Tinh.
Tuy nhiên, những khám phá này vẫn chỉ giới hạn trong giới học giả và trí thức, chưa được phổ biến rộng rãi trong học đường, sử, sách và đặc biệt là chưa được Nhà nước Việt Nam chính thức công nhận.
Mục đích của chương trình
Tôn vinh giáo sĩ Bồ Đào Nha Francisco de Pina, người tiên khởi đã khai sáng chữ Quốc ngữ La Tinh cho dân tộc Việt Nam; xây dựng một cầu nối văn hoá giữa Việt Nam và Bồ Đào Nha; cùng với mong muốn hiệu đính lịch sử chữ Quốc ngữ Việt.
01
Tri ân
Lễ tri ân giáo sĩ Francisco de Pina cùng kỷ niệm 400 năm ngày ra đời chữ Quốc ngữ La Tinh, qua việc đề xuất đặt tên một con đường hoặc một địa danh mang tên ông tại Guarda.
02
Cầu nối
Tạo điều kiện, thúc đẩy và kết nối về các lĩnh vực văn hoá, du lịch, ẩm thực và xúc tiến kinh tế giữa các doanh nghiệp.
03
Hiệu đính
Thúc đẩy tiến trình nhìn nhận lại và hiệu đính lịch sử hình thành chữ Quốc ngữ một cách nghiêm túc, công bằng và trọn vẹn cội nguồn hơn.
Trong khuôn khổ chương trình lễ tri ân, Ban tổ chức sẽ tổ chức buổi Hội thảo Bàn tròn với tiêu đề “Di sản văn học Việt và giao lưu văn hoá giữa Việt Nam và châu Âu” và giới thiệu các tác phẩm viết về lịch sử chữ Quốc ngữ La Tinh.
Biểu tượng tri ân tại Guarda — 2023
Chương trình “Guarda 2026” vốn là sự nối tiếp của sự kiện “Đặt biểu tượng tri ân giáo sĩ Francisco de Pina ở Guarda, Bồ Đào Nha”, đã được tổ chức ngày 26 tháng 11 năm 2023, bởi Quỹ tôn vinh tiếng Việt và chữ Quốc ngữ, chủ nhiệm Giáo sư Nguyễn Đăng Hưng cùng các nhân sĩ: Nguyễn Bích Thuỷ, Trần Bá Học, Hoàng Kim Oanh, Đào Nguyễn Hải Yến, Nguyễn Tấn Nghĩa.
Tác phẩm
Nặng 450 kg, cao 3 m, sáng tác tại làng Phước Kiều, huyện Thanh Chiêm, tỉnh Quảng Nam. Thiết kế phỏng theo hình dáng chiếc thuyền buồm thế kỷ XVII — loại thuyền Pina đã chọn làm phương tiện sang nước Đại Việt (Đàng Trong) — phía dưới dập nổi hình trống đồng Đông Sơn, biểu tượng của văn minh cổ Đại Việt.
Nơi an vị
Guarda tổ chức đón tiếp trọng thể với sự tham gia của ông thị trưởng Sérgio Fernando da Silva Costa, Giám mục Guarda — đức cha Manuel da Rocha Felício — và các đại diện Dòng Tên Bồ Đào Nha. Hiện nay biểu tượng được đặt trong khuôn viên thư viện Eduardo Lourenço, thành phố Guarda.
Ban khởi xướng và Ban tổ chức
Ban khởi xướng
- Diane Nguyễn Đức Thu Dung
- António Salvado Morgado
- Nguyễn Tấn Nghĩa
- Trần Nguyên Đạo
- Bùi Thị Minh Tú
Ban điều phối
- Diane Nguyễn Đức Thu Dung
- Bùi Thị Minh Tú
- Trần Nguyên Đạo
Đơn vị đồng tổ chức
- Chính quyền thành phố Guarda
- Đại sứ quán Việt Nam tại Bồ Đào Nha
- Liên đoàn Vovinam – Việt Võ Đạo Pháp
Phân công trong Ban tổ chức
| Thành viên | Phụ trách |
|---|---|
| Diane Nguyễn Đức Thu Dung | Phối hợp chính quyền Guarda |
| Bùi Thị Minh Tú | Kế hoạch, chiến lược, sponsor, VIP |
| Trần Nguyên Đạo | Tổ chức, chương trình, phối hợp các cơ quan chức năng Việt Nam và Đại sứ quán Việt Nam tại Bồ Đào Nha |
| Phạm Thị Vân Loan | Triển lãm hình ảnh nghệ thuật |
| Lại Thị Kim Thanh | Triển lãm điêu khắc Việt Nam |
| Trần Quốc Bảo | Website |
Danh sách sẽ được hoàn thiện thêm trong những ngày sắp tới.
Phối hợp và hỗ trợ
Sự kiện được thực hiện với sự phối hợp và hỗ trợ của chính quyền thành phố Guarda, Đại sứ quán Việt Nam tại Bồ Đào Nha, Liên đoàn Vovinam – Việt Võ Đạo Pháp và Hội người Việt Nam tại Bồ Đào Nha. Ban tổ chức rất mong nhận được sự hỗ trợ hoặc phối hợp của:
Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch; Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam; Uỷ ban Nhân dân tỉnh Gia Lai; Đại sứ quán Việt Nam tại Pháp.
Hội Thừa sai Paris (MEP); Viện Sử học Việt Nam; Hội Ẩm thực Việt Nam; Quỹ tôn vinh tiếng Việt và chữ Quốc ngữ; Trung tâm Văn hoá Việt Nam tại Pháp.
Liên hiệp Hội người Việt Nam tại Âu châu; Hội người Việt Nam tại Cộng hoà Séc; Hội Doanh nhân Việt Nam (ABVietFrance); Hội người Việt Nam tại Pháp (UGVF).
Tiến trình đã thực hiện
01/2026
Xuất bản sách “Thuyết Quốc Ngữ La Tinh”
- Song ngữ Pháp – Việt, gửi về Việt Nam đến các cơ quan hữu quan của Nhà nước Việt Nam, các cá nhân và tổ chức quan tâm.
- Sẽ tái bản lần thứ ba vào tháng 9/2026 cùng với sự đóng góp của các học giả quan tâm, và sẽ thông dịch sang tiếng Anh và tiếng Bồ Đào Nha.
18/03/2026
Ban khởi xướng làm việc với lãnh đạo thành phố Guarda
- Chốt ngày tổ chức: 6, 7, 8 tháng 10 năm 2026 tại Guarda, Bồ Đào Nha.
- Không gian: Nhà hát lớn thành phố Guarda, gồm 2 hội trường với sân khấu cho 600 và 120 khán giả, cùng 6 không gian triển lãm (khoảng 1.200 m²), phòng họp, phòng ăn, phòng tập dợt, bàn, ghế, micro, ánh sáng.
- Guarda sẽ gửi thư mời chính thức đến các cơ quan chức năng nhà nước Việt Nam, các VIP và tham dự viên bên Việt Nam để làm thủ tục visa tại Đại sứ quán Bồ Đào Nha ở Hà Nội.
- Guarda sẽ cung cấp tất cả các nhu cầu cần thiết để sự kiện được hoàn hảo.
20/03/2026
Trình bày chương trình tại Đại sứ quán Việt Nam ở Lisbon
- Đoàn được ngài Đại sứ Nguyễn Mạnh Thắng đón tiếp thân mật.
- Đại sứ quán đón nhận dự án trong tinh thần hỗ trợ các cộng đồng theo chức năng của mình, và sẽ có tiếng nói chính thức đến Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch.
10/2026
Tổ chức sự kiện Guarda 2026
- Ba ngày 6, 7 và 8 tháng 10/2026 tại Nhà hát lớn thành phố Guarda (Teatro Municipal da Guarda).