Các sách viết về lịch sử chữ Quốc ngữ La Tinh

Content

Các sách viết về lịch sử chữ Quốc ngữ La Tinh

Năm công trình có chứng liệu và giá trị sử học, làm điểm tựa khoa học cho việc hiệu đính lịch sử hình thành chữ Quốc ngữ.

  5 tác phẩm

  9 nhân vật tiêu biểu

Vì sao tài liệu rất hiếm

Các sách viết về lịch sử chữ Quốc ngữ La Tinh tương đối không nhiều, có lẽ đây là lĩnh vực khá chuyên sâu và tìm kiếm những chứng liệu vào đầu thế kỷ thứ XVII không dễ.

Vào thời các giáo sĩ Bồ Đào Nha, Ý và Pháp đến Đại Việt truyền giáo, chưa có phương tiện in ấn nên tất cả tài liệu đều được viết tay. Chính vì thế tuyệt đại đa số các tài liệu đều dựa trên các “báo cáo” của các giáo sĩ gửi đến bề trên của mình tại các giáo phận trực thuộc như Toà Thánh Vatican, Dòng Tên Macao, La Mã, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Hội Thừa sai Paris (MEP). Không những thế, các giáo sĩ thường viết bằng chữ La Tinh cổ hoặc tiếng Bồ Đào Nha, Ý và Pháp cổ, nên rất khó hiểu.

  Năm cuốn sách có giá trị sử học

Xếp theo thứ tự ngày xuất bản.

1

Lịch sử chữ quốc ngữ — 1620–1659

Linh mục Đỗ Quang Chính · Nhà xuất bản Ra Khơi, Sài Gòn, 1972

Sách tường thuật rất chi tiết và dựa trên các báo cáo viết tay của các giáo sĩ như Joãn Roiz (1621), Gaspar Luis (1621), Cristoforo Borri (1621), Alexandre de Rhodes (1625), Francisco Buzomi (1626), Gaspart Amaral (1632, 1637). Một cuốn sách có giá trị cốt lõi mà ngày nay rất nhiều học giả dựa vào khi nghiên cứu về chữ Quốc ngữ.

Tác giả chứng minh với những bằng cứ cụ thể là đã có nhiều người góp sức vào việc sáng tác chữ quốc ngữ, trong đó có cả sự góp sức của chính người Việt nữa.

GS. Nguyễn Thế Anh, Trưởng ban sử học, Đại học Văn khoa Sài Gòn (1972)

2

Pionniers portugais de la linguistique vietnamienne

Linh mục Roland Jacques · Orchid Press Bangkok, 2002 · song ngữ Anh – Pháp

Một công trình nghiên cứu có giá trị sử liệu rất quý, dựa trên những chứng từ viết tay của giáo sĩ Francisco de Pina được lưu trữ trong các viện bảo tàng Bồ Đào Nha và Dòng Tên La Mã. Linh mục Roland Jacques đã có công rất lớn trong việc đặt lại vấn đề nguồn gốc lịch sử chữ Quốc ngữ. Sách sưu tập được bản viết tay của Pina (1621/1622) và nhất là bản “Manuductio ad linguam tunckinensem” — giới thiệu về ngôn ngữ Tunkin.

3

Thuyết Quốc Ngữ La Tinh

Võ sư Trần Nguyên Đạo · Vovinam-Việt Võ Đạo France, 2019 · tái bản 2026, song ngữ Pháp – Việt

Nội dung trình bày theo trình tự khoa học lịch sử, nhằm chứng minh và mong muốn hiệu đính lại lịch sử chữ Quốc ngữ La Tinh. Sách không chỉ nghiên cứu chữ Quốc ngữ La Tinh mà còn tìm hiểu các giai đoạn chữ Quốc ngữ Hán và chữ Quốc ngữ Nôm.

Đây là một công trình nghiên cứu rất giá trị về mặt học thuật. Ông đã làm sáng tỏ nhiều vấn đề mang tính lịch sử qua các dẫn chứng thuyết phục.

Võ sư Châu Minh Hay, Tạp chí Việt-Đức

4

Một số vấn đề về chữ Quốc ngữ

Nguyễn Thanh Quang và Linh mục Gioan Võ Đình Đệ · Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, 2020

Sách thu tập các bài phát biểu của các học giả Dương Trung Quốc, Phan Huy Lê, Nguyễn Thanh Quang và linh mục Gioan Đình Đệ, nhân cuộc hội thảo “Bình Định với chữ Quốc ngữ” do UBND tỉnh Bình Định (nay là UBND tỉnh Gia Lai), Viện Sử học Việt Nam và Viện Ngôn ngữ Việt Nam tổ chức ngày 13/01/2016.

Ban tổ chức đã nhận được gần 80 báo cáo tham dự Hội thảo và 71 báo cáo kịp in vào Kỷ yếu hội thảo.

GS. Nguyễn Hiến Lê, Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam

5

Histoire de l’écriture romanisée du vietnamien (1615–1919)

Phạm Thị Kiều Ly · Les Indes Savantes, 2023 · tiếng Pháp

Tác giả nghiên cứu và tường thuật chi tiết về các sự kiện và tiến trình hình thành Việt ngữ La Tinh từ năm 1615, khi các giáo sĩ Bồ Đào Nha và Ý đặt chân đến Đại Việt (Đàng Trong), xuyên qua thời kỳ các giáo sĩ người Pháp của Hội Thừa sai Paris (MEP) cho đến đầu thế kỷ XX qua các biến chuyển trong thời kỳ Pháp thuộc.

Phạm Thị Kiều Ly đã chứng minh một cách thuyết phục sự phát triển và mục đích sử dụng chữ La Tinh hoá trong suốt lịch sử lâu dài của nó.

Dan Savatovsky, Đại học Sorbonne Nouvelle, Phòng thí nghiệm Lịch sử Lý thuyết Ngôn ngữ học

Chín nhân vật tiêu biểu

Trong cuốn Thuyết Quốc Ngữ La Tinh, tác giả Trần Nguyên Đạo tinh lọc chín nhân vật tiêu biểu nhất đã đóng góp cụ thể cho tiến trình hình thành chữ Quốc ngữ La Tinh:

1. Giáo sĩ Francisco de Pina

2. Giáo sĩ Gaspar do Amaral

3. Giáo sĩ António de Barbosa

4. Giáo sĩ Girolamo Maiorica

5. Giáo sĩ Alexandre de Rhodes

6. Giám mục Pierre Pigneau de Behaine

7. Nhà bác học Trương Vĩnh Ký

8. Nhà báo Huỳnh Tịnh Của

9. Nhà khảo cứu Nguyễn Văn Vĩnh

Những câu hỏi tác giả tìm cách trả lời

  • Giáo sĩ Alexandre de Rhodes đã thu góp những công trình nào, của ai, để thực hiện cuốn từ điển Việt–Bồ–La và “Phép giảng 8 ngày”?
  • Ngoài giáo sĩ Francisco de Pina và Alexandre de Rhodes, còn ai nữa không?
  • Tiến trình thành hình Việt ngữ La Tinh diễn ra như thế nào?
  • Người Việt Nam có vai trò gì trong tiến trình thành hình Việt ngữ La Tinh?
  • Tại sao Việt ngữ La Tinh thay thế chữ Hán và chữ Nôm một cách dễ dàng?
  • Tại sao người Việt Nam lại đón nhận Việt ngữ La Tinh, trong khi đa số các quốc gia châu Á lại không quan tâm?